Kitab al-Sittin Mas-alah

Kitab al-Sittin Mas-alah (الستين مسألة) merupakan satu kitab fiqh mazhab Syafi’i yang ringkas, yang menghimpunkan enam
puluh masalah agama yang perlu diketahui oleh umat Islam. Kitab ini merupakan
hasil karya al-Imam al-‘Alim Abu al-‘Abbas Ahmad al-Zahid, seorang yang terkenal dengan kesalihannya dan banyak
beribadat. Beliau wafat pada 14 Rabi’ul Awal tahun 819 hijrah.

Hari Lebaran 21 Maret 2026: Makna, Tradisi, dan Kebahagiaan Umat Muslim

Kemenag Tetapkan 1 Ramadan 1447 H Secara Hisab Jatuh pada 19 Februari 2026

Makna Sabar dalam Al-Qur’an: Kunci Lulus Ujian Hidup Menuju Kebahagiaan Dunia dan Akhirat

Imam al-Syaikh Ahmad al-Ramli[1]
(957H), menyebutkan nama kitab ini sebagai “ al-Muqaddimah[2] ” yang terkenal
dengan “ al-Sittin Mas-alah ”. Beliau
telah menyusun sebuah kitab yang
menghuraikan matn al-Sittin Mas-alah ini[3].

Pendahuluan
kitab;

Kitab ini dimulai dengan lafaz basmalah
(bismilah), kemudian penyusun
menyebutkan “ Ini merupakan suatu
penerangan (bayan) mengenai perkara yang perlu diketahui dari beberapa kewajipan (al-furudh) yang
wajib dilaksanakan berdasarkan mazhab Imam al-Syafi’i rahmatullah ‘alaih ”.
Kemudian penyusun telah membawakan beberapa buah hadis Nabi saw dan kata-kata
ulama, yang menerangkan kewajipan dan kelebihan menuntut ilmu agama.

Kandungan
kitab;

Di antara perkara yang dibincangkan
dalam kitab al-Sittin Mas-alah;

1.
Asas
keimanan kepada Allah (Qawa-‘id al-Iman)[4]

2.
Asas
Islam (Qawa-‘id al-Islam)[5]

3.
Istinjak,

4.
Wuduk;
rukun, sunat, perkara membatalkan wuduk,

5.
Mandi;
perkara rukun dan sunat,

6.
Perkara
yang diharamkan ketika berhadas, berjunub dan haid,

7.
Tayammum;
perkara yang mengharuskan tayammum, syarat-syarat, rukun, sunat tayammum dan perkara
yang membatalkan tayammum.

8.
Solat;
syarat wajib, syarat sah, rukun, sunat,
perkara membatalkan solat dan beberapa kelakuan dalam solat bagi perempuan yang berbeza
dari lelaki,

9.
Solat
jenazah,

10. Zakat,

11. Puasa; kewajipan
rukyah, rukun puasa dan yang berkaitan dengannya,

12. Haji.

Kitab
yang disusun berkaitan dengan matn al-Sittin Mas-alah;

Antara kitab yang disusun oleh ulama
terkemudian bagi menghuraikan kitab al-Sittin Mas-alah;

1.
Syarh al-Sittin Mas-alah, yang disusun
oleh al-Imam Syihabuddin Abu al-‘Abbas
Ahmad bin Hamzah bin Ahmad al-Anshari al-Ramli (957H).

2.
Syarh ‘ala al-Sittin Mas-alah, yang disusun oleh al-Imam Syamsuddin,
Muhammad bin Muhammad al-Khathib al-Syarbini (977H).

Kitab Syarh a-Sittin Mas-alah, karya
Imam Ahmad al-Ramli di atas telah diberikan hasyiah oleh beberapa ulama, antaranya;

a) al-Syaikh al-‘Allamah Ahmad al-Mihi
al-Syibini dengan karyanya “ Hasyiah ‘ala Syarh al-Sittin Mas-alah li
Syaikh Ahmad al-Ramli [6]”.
Beliau merupakan murid kepada Imam Abdullah bin Hijazi bin Ibrahim al-Syarqawi (1150-1226H). Kitab ini terkenal di kalangan ulama dan
pelajar fiqh Syafi’i dan menjadi rujukan dalam masalah fikah. Setakat
pengetahuan saya, apabila para ulama generasi muta’akhir menyebut sesuatu
masalah itu ada dinyatakan dalam kitab al-Sittin
Masalah, sebenarnya mereka merujuk kepada kitab hasyiah ini, kerana ia
mudah didapati dan banyak tersebar di kalangan ulama.

Dalam koleksi saya, ada sebuah kitab “
Hasyiah ‘ala Syarh al-Sittin Mas-alah li Syaikh Ahmad al-Ramli ” ini. Kitab ini
diterbitkan oleh Mathba’ah Bin Halabi, Patani, Thailand (tanpa tarikh). Bentuk cetakan
sebagaimana “kitab kuning” yang lain. Di pinggirnya diletakan “ Syarh al-Sitin
Mas-alah”, karya Imam Ahmad al-Ramli. Tebalnya, sebanyak 84 halaman.

b) al-Syaikh al-‘Allamah ‘Abdul Karim Karimuddin al-Mathari al-Dimyathi dengan judul karyanya Hasyiah ‘ala Syarh al-Syihab al-Ramli ‘ala al-Sittin Mas-alah. Kitab ini juga ada dalam koleksi saya, sebagaiman kitab di atas ia juga terbitan Mathba’ah Ben Halabi. Kitab ini lebih tebal berbanding kitab karya Syaikh Ahmad al-Mihi, di mana isi kandungan merangkumi 140 halaman.

Di antara kitab yang ada kaitan dengan
matn al-Sittin Mas-alah ialah “ Kitab al-Fath al-Mubin ”, karya Syaikh Mustafa bin Usman al-Jawi al-Qaruti, seorang ulama dari
Garut, Indonesia. Kitab ini, asalnya matn al-Sittin
Mas-alah yang disusun dalam bentuk nazam (al-Manzhumat).

Kitab
al-Fath al-Mubin ini, kemudiannya
telah dihuraikan oleh al-Syaikh Abu al-Mu’thi Muhammad Nawawi al-Bentani
al-Jawi dengan karya beliau yang berjudul “ Kitab al-‘Aqd al-Samin Syarh
‘ala Manzhumat al-Sittin Mas-alah al-Musamma bi al-Fath al-Mubin ”.

Semoga bermanfaat.

[1] Beliau ialah Syihabuddin Abu
al-‘Abbas Ahmad bin Hamzah bin Ahmad
al-Anshari al-Ramli (957H.)

[2] Suatu istilah yang biasa
digunakan bagi sebuah kitab yang ringkas dan menjadi suatu muqaddimah
(pengenalan asas) kepada pelajar fiqh sebelum mempelajari kitab fiqh yang lebih
besar. Kitab ringkas yang dianggap sebagai “matn” ini, kemudian menjadi
perhatian ulama seterusnya dengan membuat huraian dan komentar. Antara kitab
yang terkenal sebagai al-Muqaddimah ialah al-Muqaddimah al-Hadhramiyyah
(Masa-il al-Ta’lim), Muqaddimah al-Iraqi ( Alfiyah al-‘Iraqi –ulumul hadis) dan
lainnya.

[3] Lihat
kitabnya Syarh al-Sittin Mas-alah.

[4] Beliau
menerangkan asas keimanan kepada Allah itu ada 8 perkara yang wajib diketahui
oleh seorang hamba, iaitu Allah bersifat Hayy(Hidup), Qadir (Berkuasa),
Mutakallim (Berkata-kata), Sami’ (Mendengar), Bashir (Melihat), ‘Alim
(mengetahui), Murid (Berkehendak) dan Baqin (Kekal) .

[5] Rukun
Islam yang lima.

[6] Catatan
saya di atas, banyak merujuk kepada kitab ini.