Kitab al-Mustadrak‘ala al-Shahihain (المستدراك على الصحيحين) merupakan sebuah kitab dalam bidang hadis karya al-Imam, al-Hafiz, al-Allamah, al-Hakim Abu
Abdullah Muhammad bin Abdullah bin Muhammad al-Dhabiyyi, al-Naisaburi. Beliau juga
terkenal dengan gelaran singkat Ibn al-Bayyi’ atau al-Hakim al-Naisaburi.
Beliau dilahirkan di Naisabur, Iran pada tahun 321H dan mempelajari hadis sejak
kecil daripada bapa dan juga bapa saudaranya. Kemudiannya
beliau turut mengembara dalam mempelajari hadis di serata pelusuk wilayah Islam
seperti Iraq, Mada`in, Khurasan, Hijaz dan banyak lagi. Beliau mendengar hadis
daripada sejumlah besar ulama hadis yang mencapai angka 2000 orang syeikh.
Beliau
meriwayatkan hadis daripada bapanya, Abu al-‘Abbas al-Asham, Muhammad bin Salih
bin Hani`, Abu Abdillah al-Akhram, Abu Ali al-Naisaburi dan selain mereka.
Hadisnya pula diriwayatkan pula oleh beberapa tokoh hadis yang hebat seperti
al-Daruquthni, al-Baihaqi, Abu Zar al-Harawi, Ibn Hibban dan ramai lagi. Beliau
berpegang kepada mazhab Fiqh al-Syafi’i daripada gurunya Abu Sahl al-Sa’luki
dan Abu Ali bin Abu Hurairah. Beliau juga merupakan salah seorang pakar Qiraat
yang mempelajarinya daripada Muhammad bin Abu Mansur al-Saram dan Abu al-Naqar
al-Kufi.
meriwayatkan hadis daripada bapanya, Abu al-‘Abbas al-Asham, Muhammad bin Salih
bin Hani`, Abu Abdillah al-Akhram, Abu Ali al-Naisaburi dan selain mereka.
Hadisnya pula diriwayatkan pula oleh beberapa tokoh hadis yang hebat seperti
al-Daruquthni, al-Baihaqi, Abu Zar al-Harawi, Ibn Hibban dan ramai lagi. Beliau
berpegang kepada mazhab Fiqh al-Syafi’i daripada gurunya Abu Sahl al-Sa’luki
dan Abu Ali bin Abu Hurairah. Beliau juga merupakan salah seorang pakar Qiraat
yang mempelajarinya daripada Muhammad bin Abu Mansur al-Saram dan Abu al-Naqar
al-Kufi.
Beliau
menjawat jawatan Qadi (hakim) di Naisabur dan diminta untuk memegang jawatan
yang sama di Jurjan tetapi beliau menolaknya. Beliau merupakan salah seorang
ahli perunding atau duta diplomasi di antara kerajaan Bani Buwaih dan Daulah
Samaniyah.
menjawat jawatan Qadi (hakim) di Naisabur dan diminta untuk memegang jawatan
yang sama di Jurjan tetapi beliau menolaknya. Beliau merupakan salah seorang
ahli perunding atau duta diplomasi di antara kerajaan Bani Buwaih dan Daulah
Samaniyah.
Hasil
karyanya menurut Ibn ‘Asakir mencapai angka 2,500 buah jilid dalam pelbagai
tajuk. Beliau merupakan salah seorang yang menjadi petanda kehebatan Allah
Taala di muka bumi ini dengan karang yang luar biasa banyaknya. Dalam hal ini
beliau menceritakan: “Aku telah minum air zamzam dan berdoa semoga Allah
menganugerahkan kepadaku kepandaian mengarang dengan begitu baik.” Di
antara kitab karangannya yang masyhur ialah:
karyanya menurut Ibn ‘Asakir mencapai angka 2,500 buah jilid dalam pelbagai
tajuk. Beliau merupakan salah seorang yang menjadi petanda kehebatan Allah
Taala di muka bumi ini dengan karang yang luar biasa banyaknya. Dalam hal ini
beliau menceritakan: “Aku telah minum air zamzam dan berdoa semoga Allah
menganugerahkan kepadaku kepandaian mengarang dengan begitu baik.” Di
antara kitab karangannya yang masyhur ialah:
-
Tarikh Naisabur
-
al-Mustadrak ‘ala al-Sahihain
-
al-Madkhal ila Makrifat al-Shahih
-
Fadhail al-Syafi’i
-
al-Iklil
-
Tasmiyah man Ukrija Lahum al-Bukhari wa Muslim
-
Makrifah ‘Ulum al-Hadits
Beliau
meninggal dunia pada tahun 405H selepas keluar daripada tempat permandian dalam
usia yang begitu lanjut.
meninggal dunia pada tahun 405H selepas keluar daripada tempat permandian dalam
usia yang begitu lanjut.
Pengenalan
ringkas Kitab al-Mustadrak
ringkas Kitab al-Mustadrak
Tujuan
al-Hakim menyusun kitab al-Mustadrak adalah untuk menghimpun hadis-hadis
sahih berdasarkan syarat al-Bukhari dan Muslim, atau salah seorang daripada
mereka, yang tidak ditulis dalam kitab sahih masing-masing. al-Hakim telah
menghimpun sebanyak 8,803 hadis di dalamnya dan mensahihkannya mengikut
beberapa tahap:
al-Hakim menyusun kitab al-Mustadrak adalah untuk menghimpun hadis-hadis
sahih berdasarkan syarat al-Bukhari dan Muslim, atau salah seorang daripada
mereka, yang tidak ditulis dalam kitab sahih masing-masing. al-Hakim telah
menghimpun sebanyak 8,803 hadis di dalamnya dan mensahihkannya mengikut
beberapa tahap:
-
Hadis yang sahih mengikut syarat al-Bukhari dan Muslim.
-
Hadis yang sahih mengikut syarat salah seorang daripada mereka sama
ada syarat al-Bukhari atau mengikut syarat Muslim. -
Hadis yang sahih tanpa disandarkan kepada al-Bukhari atau Muslim
iaitu hadis sahih mengikut syarat al-Hakim sendiri. -
Hadis yang tidak diberi apa-apa darjat. Kemungkinan al-Hakim
bermaksud untuk menilainya setelah siap menyusun kitab al-Mustadrak
tetapi dia tidak sempat untuk menunaikan maksudnya.
Kajian yang
dilakukan semula oleh tokoh-tokoh hadis selepas al-Hakim mendapati wujud
beberapa percanggahan dalam teknik pensahihan al-Hakim. Mereka dapati hanya
sebahagian hadis yang darjatnya menepati pensahihan al-Hakim manakala selainnya
tidak.
dilakukan semula oleh tokoh-tokoh hadis selepas al-Hakim mendapati wujud
beberapa percanggahan dalam teknik pensahihan al-Hakim. Mereka dapati hanya
sebahagian hadis yang darjatnya menepati pensahihan al-Hakim manakala selainnya
tidak.
Ada hadis
yang dihukum sahih oleh al-Hakim berdasarkan syarat al-Bukhari dan Muslim akan
tetapi semakan semula mendapati ia tidak menepati syarat al-Bukhari dan Muslim.
Demikian juga bagi hadis yang beliau sahihkan berdasarkan syarat salah seorang
daripada mereka, atau berdasarkan syarat al-Hakim sendiri. Bahkan adakalanya di
sebalik pensahihan tersebut, semakan semula mendapati hadis tersebut sebenarnya
memiliki darjat dha‘if, sangat dha‘if sehinggalah ke darjat palsu (maudhuk).
yang dihukum sahih oleh al-Hakim berdasarkan syarat al-Bukhari dan Muslim akan
tetapi semakan semula mendapati ia tidak menepati syarat al-Bukhari dan Muslim.
Demikian juga bagi hadis yang beliau sahihkan berdasarkan syarat salah seorang
daripada mereka, atau berdasarkan syarat al-Hakim sendiri. Bahkan adakalanya di
sebalik pensahihan tersebut, semakan semula mendapati hadis tersebut sebenarnya
memiliki darjat dha‘if, sangat dha‘if sehinggalah ke darjat palsu (maudhuk).
Para ahli
hadis ini yang mengetahui percanggahan ini telah terbahagi kepada 3
bahagian:
hadis ini yang mengetahui percanggahan ini telah terbahagi kepada 3
bahagian:
Pertama: Mereka yang mendakwa beliau adalah seorang ahli hadis tetapi
pada masa yang sama juga adalah seorang Syi‘ah al-Rafidhah yang jahat.
Oleh itu disahihkan hadis-hadis yang tidak sahih bertujuan mencemari asas-asas Ahl
al-Sunnah dan pada waktu yang sama membenarkan Mazhab Syi‘ah.
pada masa yang sama juga adalah seorang Syi‘ah al-Rafidhah yang jahat.
Oleh itu disahihkan hadis-hadis yang tidak sahih bertujuan mencemari asas-asas Ahl
al-Sunnah dan pada waktu yang sama membenarkan Mazhab Syi‘ah.
Hal ini
dijelaskan oleh al-Zahabi: “Beliau merupakan seorang yang dipercayai tetapi
beliau mensahihkan di dalam kitab Mustadraknya itu beberapa hadis yang
digugurkan dan begitu banyak boleh dijumpai di dalamnya. Aku tidak mengetahui
apa yang dia sembunyikan daripada hal itu atau sememangnya dia tidak mengetahui
perkara tersebut (dari kejahilannya sendiri). Sekiranya
dia mengetahui kesalahan yang dia lakukan itu dan disengajakan, maka itu
merupakan perbuatan khianat dan dia adalah seorang Syiah yang sememangnya
masyhur dengan perlakuan sedemikian dalam mengambil hadis yang bercanggah
dengan hadis riwayat al-Bukhari dan Muslim.” [Kitab Mizan I’tidal]
dijelaskan oleh al-Zahabi: “Beliau merupakan seorang yang dipercayai tetapi
beliau mensahihkan di dalam kitab Mustadraknya itu beberapa hadis yang
digugurkan dan begitu banyak boleh dijumpai di dalamnya. Aku tidak mengetahui
apa yang dia sembunyikan daripada hal itu atau sememangnya dia tidak mengetahui
perkara tersebut (dari kejahilannya sendiri). Sekiranya
dia mengetahui kesalahan yang dia lakukan itu dan disengajakan, maka itu
merupakan perbuatan khianat dan dia adalah seorang Syiah yang sememangnya
masyhur dengan perlakuan sedemikian dalam mengambil hadis yang bercanggah
dengan hadis riwayat al-Bukhari dan Muslim.” [Kitab Mizan I’tidal]
Perkataan
yang agak ‘keras’ dilafazkan oleh Abu Ismail Abdullah al-Ansari apabila ditanya
tentang al-Hakim: “Beliau ialah seorang imam dalam hadis dan juga Rafidhah
yang najis.”
yang agak ‘keras’ dilafazkan oleh Abu Ismail Abdullah al-Ansari apabila ditanya
tentang al-Hakim: “Beliau ialah seorang imam dalam hadis dan juga Rafidhah
yang najis.”
Berkata pula
Ibn Thahir al-Maqdisi: “Beliau adalah seorang yang begitu fanatik dalam
jiwanya terhadap Syiah. Beliau menampakkan dirinya sunnah dengan mendahulukan
para khulafa yang awal, tetapi mula bersikap menyeleweng tentang Mu’awiyah dan
ahli keluarganya secara terang dan langsung tidak memohon maaf atas
kesalahannya”.
Ibn Thahir al-Maqdisi: “Beliau adalah seorang yang begitu fanatik dalam
jiwanya terhadap Syiah. Beliau menampakkan dirinya sunnah dengan mendahulukan
para khulafa yang awal, tetapi mula bersikap menyeleweng tentang Mu’awiyah dan
ahli keluarganya secara terang dan langsung tidak memohon maaf atas
kesalahannya”.
al-Zahabi
berkata: “Aku mengambil jalan sederhana dengan menyatakan bahawa beliau
bukanlah Rafidhah (pelampau Syiah) tetapi hanya sekadar seorang Syiah.”
[Kitab Mizan I’tidal]
berkata: “Aku mengambil jalan sederhana dengan menyatakan bahawa beliau
bukanlah Rafidhah (pelampau Syiah) tetapi hanya sekadar seorang Syiah.”
[Kitab Mizan I’tidal]
Pendapat ini
dianggap lemah malah ditolak oleh Ahl al-Sunnah. Ini kerana Mazhab Ahl
al-Sunnah tidak menghukum seseorang melainkan pada amal zahirnya. Amalan
zahir al-Hakim tidak menunjuk atau mengisyaratkan apa-apa tanda bahawa beliau
bermazhab Syiah al-Rafidhah.
dianggap lemah malah ditolak oleh Ahl al-Sunnah. Ini kerana Mazhab Ahl
al-Sunnah tidak menghukum seseorang melainkan pada amal zahirnya. Amalan
zahir al-Hakim tidak menunjuk atau mengisyaratkan apa-apa tanda bahawa beliau
bermazhab Syiah al-Rafidhah.
Perkara
paling utama yang boleh dikatakan tentang al-Hakim ialah beliau hanya
mengutamakan kecintaan kepada para Ahl al-Bait dan ini dikenali sebagai al-Tasyaiyu’
atau al-Mufadhdhilah.
paling utama yang boleh dikatakan tentang al-Hakim ialah beliau hanya
mengutamakan kecintaan kepada para Ahl al-Bait dan ini dikenali sebagai al-Tasyaiyu’
atau al-Mufadhdhilah.
Kedua: Bagi usaha mengumpulkan 8,803 buah hadis yang sahih menurutnya. al-Hakim
telah mengambil jangka masa yang begitu lama sehingga ke penghujung hayatnya.
Dalam jangka masa yang lama ini, sebagaimana kebiasaannya bagi orang yang
berusia lanjut mereka tidak begitu mantap dalam menghukum darjat sesebuah
hadis, bahkan sering tersilap. Kecerdasan
fikiran yang semakin lemah dan berkemungkinan nyanyuk telah menyebabkan
al-Hakim banyak membuat kesilapan di dalam periwayatan hadis dalam al-Mustadrak
sehingga ke tahap mensahihkan hadis yang diriwayatkan oleh perawi yang
pernah ditolaknya sendiri dalam kitab yang lain.
telah mengambil jangka masa yang begitu lama sehingga ke penghujung hayatnya.
Dalam jangka masa yang lama ini, sebagaimana kebiasaannya bagi orang yang
berusia lanjut mereka tidak begitu mantap dalam menghukum darjat sesebuah
hadis, bahkan sering tersilap. Kecerdasan
fikiran yang semakin lemah dan berkemungkinan nyanyuk telah menyebabkan
al-Hakim banyak membuat kesilapan di dalam periwayatan hadis dalam al-Mustadrak
sehingga ke tahap mensahihkan hadis yang diriwayatkan oleh perawi yang
pernah ditolaknya sendiri dalam kitab yang lain.
Oleh kerana
kesilapan yang begitu menjejaskan ini dalam lapangan ilmu hadis,
sebahagian ahli hadis menganggap lemah pensahihan hadis al-Hakim sehingga tidak
boleh berhujah dengannya melainkan disemak semula.
kesilapan yang begitu menjejaskan ini dalam lapangan ilmu hadis,
sebahagian ahli hadis menganggap lemah pensahihan hadis al-Hakim sehingga tidak
boleh berhujah dengannya melainkan disemak semula.
Ibn Hajar
al-‘Asqalani rahimahullah (852H) menerangkan: (al-Hakim adalah)
seorang imam yang sangat benar dan juga seorang yang sangat bahaya, paling
utama yang disebutkan tentangnya adalah dia digolongkan di kalangan orang-orang
yang dha‘if. Tetapi telah diperkatakan oleh sebahagian ulama tentang
keuzurannya kerana dia menulis kitab al-Mustadrak ketika di penghujung umurnya.
Malahan sebahagian yang lain menyebutkan bahawa beliau telah mulai tidak kuat
mengingat dan nyanyuk pada usia tersebut.
al-‘Asqalani rahimahullah (852H) menerangkan: (al-Hakim adalah)
seorang imam yang sangat benar dan juga seorang yang sangat bahaya, paling
utama yang disebutkan tentangnya adalah dia digolongkan di kalangan orang-orang
yang dha‘if. Tetapi telah diperkatakan oleh sebahagian ulama tentang
keuzurannya kerana dia menulis kitab al-Mustadrak ketika di penghujung umurnya.
Malahan sebahagian yang lain menyebutkan bahawa beliau telah mulai tidak kuat
mengingat dan nyanyuk pada usia tersebut.
Ketiga: al-Hakim dalam periwayatan hadis agak bermudah-mudahan (tasahul)
di dalam mensahihkan sesuatu hadis. Ini sebagaimana terang Ibn al-Shalah rahimahullah
(643H): ”Dan dia (al-Hakim) meluaskan syarat penetapan hadis sahih dan
mengambil sikap bermudah-mudahan dalam menghukum dengannya.”
di dalam mensahihkan sesuatu hadis. Ini sebagaimana terang Ibn al-Shalah rahimahullah
(643H): ”Dan dia (al-Hakim) meluaskan syarat penetapan hadis sahih dan
mengambil sikap bermudah-mudahan dalam menghukum dengannya.”
Ibn Dihyah
di dalam kitabnya al-‘Ilm berkata: “Menjadi kewajipan kepada ulama
hadis untuk berwaspada pada setiap perkataan al-Hakim Abu Abdullah kerana dia
banyak berbuat silap, menzahirkan hadis-hadis yang tertolak.”
di dalam kitabnya al-‘Ilm berkata: “Menjadi kewajipan kepada ulama
hadis untuk berwaspada pada setiap perkataan al-Hakim Abu Abdullah kerana dia
banyak berbuat silap, menzahirkan hadis-hadis yang tertolak.”
Berkata Abu
Sa’id al-Malini: “Aku telah melihat kitab al-Mustadrak yang dikarang oleh
al-Hakim daripada mula hingga akhir dan aku tidak jumpa sebuah hadis yang
terdapat syarat kedua imam tersebut (al-Bukhari dan Muslim).”
Sa’id al-Malini: “Aku telah melihat kitab al-Mustadrak yang dikarang oleh
al-Hakim daripada mula hingga akhir dan aku tidak jumpa sebuah hadis yang
terdapat syarat kedua imam tersebut (al-Bukhari dan Muslim).”
Berkata
al-Zahabi dalam mengomentari pendapat tersebut: “Ini merupakan pendapat yang
melampau oleh al-Malini, sedangkan masih terdapat sejumlah hadis yang menepati
syarat kedua imam tersebut dan sejumlah besar lagi mengikut syarat salah
seorang dari keduanya. Moga kedua syarat tersebut memenuhi setengah kitabnya,
seperempat di kalangan hadis yang sah dari aspek sanadnya sekalipun terdapat
sedikit kecacatan, dan seperempat lagi yang mengandungi hadis munkar dan lemah
yang tidak sah diamalkan serta selebihnya adalah hadis palsu.” [Tazkirah
al-Huffaz]
al-Zahabi dalam mengomentari pendapat tersebut: “Ini merupakan pendapat yang
melampau oleh al-Malini, sedangkan masih terdapat sejumlah hadis yang menepati
syarat kedua imam tersebut dan sejumlah besar lagi mengikut syarat salah
seorang dari keduanya. Moga kedua syarat tersebut memenuhi setengah kitabnya,
seperempat di kalangan hadis yang sah dari aspek sanadnya sekalipun terdapat
sedikit kecacatan, dan seperempat lagi yang mengandungi hadis munkar dan lemah
yang tidak sah diamalkan serta selebihnya adalah hadis palsu.” [Tazkirah
al-Huffaz]
Sumber: dinukil dengan sedikit
editan dari http://mohdfikri.com/blog/kitab-arab/ulum-al-hadis/kitab-al-mustadrak-%e2%80%98ala-al-sahihain.html
editan dari http://mohdfikri.com/blog/kitab-arab/ulum-al-hadis/kitab-al-mustadrak-%e2%80%98ala-al-sahihain.html
