Bughyah al-Thullab li Murid Ma’rifah al-Ahkam bi al-Shawab

Bersama Wan Mohd Shaghir Abdullah

Syeikh Daud Abdullah al-Fathani ialah ulama dunia Melayu
yang paling banyak menghasilkan karya kitab dalam pelbagai disiplin ilmu. Pada
kesempatan ini diperkenalkan karya beliau yang berjudul Bughyah al-Thullab li
Murid Ma’rifah al-Ahkam bi al-Shawab (بغية الطلاب لمريد معرفة
الأحكام بالصواب).

Kitab ini mengandungi dua jilid.
Syeikh Daud memulakan karyanya dengan mukadimah. Antara kalimat beliau: “Bahawasanya beberapa nafsu (diri) yang
cerdik yang menuntut bagi beberapa martabat yang tinggi sentiasa perangainya
itu di dalam menghasilkan beberapa ilmu syarak. Dan setengah daripadanya
mengetahui akan furu’ ilmu fiqh. Kerana bahawasanya dengan dia menolakkan akan
wiswas yang syathaniyah. Dan mengesahkan akan jual beli dan segala ibadat yang
diredakan…”

Masih dalam mukadimah, Syeikh Daud
memperkenalkan pelbagai hadis mengenai ilmu pengetahuan. Selepas itu,
memperkenalkan riwayat ringkas Imam al-Syafie. Kandungan keseluruhan Bughyah al-Thullab
adalah membicarakan fiqh bahagian ibadat dalam mazhab Syafie.

Pada kitab ini pengarang menggunakan
nama lengkap Daud bin Abdullah bin Idris al-Fathani. Beliau menulis: “Bahawa menghimpunkan beberapa masalah yang
sedikit daripada Abwab al-Fiqh, daripada Kitab at-Thaharah hingga akhir Kitab
al-Ummuhat, daripada kitab yang muktamad yang difatwakan.”

Disebutkan pula kitab yang dirujuk
adalah Minhaj dan sekalian syarahnya seperti Tuhfah oleh Syeikh Ahmad bin
Hajar, Nihayah oleh asy-Syamsu ar-Ramli, Mughni ( Khathib Syarbaini, Syarh
Damiri, Fath al-Wahhab dan syarahnya) dan Syarh Tahrir ( Syeikh al-Islam
Zakaria al-Anshari ).

Antara kitab Melayu / Jawi yang
dirujuk adalah Sabil al-Muhtadin oleh Syeikh Muhammad Arsyad al-Banjari.

Cetakan pertama Mathba’ah al-Miriyah
al-Kainah, Makkah, 1310 Hijrah. Dicatat pada halaman depan bahawa kitab ini
dijual oleh Syeikh ‘Abdullah Baz dan Syeikh Ahmad Baz, Babus Salam, Makkah.
Dicetak di bahagian tepi “ Nahju ar-Raghibin wa Subul at-Muttaqin ”, juga karya
Syeikh Daud.

Ada juga cetakan Rabiulakhir 1321
Hijrah oleh percetakan yang sama. Keterangan pada halaman depan sama cetakan
yang pertama. Dicetak pula oleh percetakan yang sama tahun 1328 Hijrah
dinyatakan sebagai cetakan yang ketiga.

Keterangan pada halaman depan
diubah, dinyatakan bahawa ditashihkan dengan amat cermat dengan merujuk kepada
naskhah tulisan pengarangnya sendiri. Dinyatakan bahawa barang siapa
berkehendak kepada karangan Syeikh Daud boleh membeli di kedai Syeikh Muhammad
Nur Daud al-Fathani di Qasyasyiah.

Pada cetakan ini juga didaftar hak
mencetak adalah milik ahli waris. Tercatat pada halaman depan bahawa hak
mencetak milik ahli waris dengan daftar pada peraturan Majlis Idarah
al-Wilayah, tarikh 15 Mac 1326 nombor 8. Nama ahli waris yang terdaftar ialah
Syeikh Muhammad Daud al-Fathani. Cetakan ini atas usaha Syeikh Abdullah Daud
dan Syeikh Muhammad Nur Daud, kedua-duanya anak Syeikh Muhammad Daud al-Fathani
(maksudnya Syeikh Muhammad bin Ismail Daudi al-Fathani). Dipercayai ditashhih
oleh Syeikh Ahmad al-Fathani, ada kalimat tashhih daripada beliau, tetapi
namanya tidak termaktub pada cetakan.

Bughyah ath-Thullab termasuk kitab
besar, tebal 538 halaman dengan ukuran 27 x 18.6 sentimeter.
Kemungkinan Nahju ar-Raghibin wa Subul at-Muttaqin, jilid 1, yang dicetak pada
bahagian tepi itu adalah lanjutan Bughyah ath-Thullab.

Dalam manuskrip dicatat bahawa mulai
menulis Nahju ar-Raghibin tahun 1226 Hijrah (jilid 1) dan selesai pada Isnin, 6
Jamadilakhir 1232. Jilid kedua selesai pada Jumaat, waktu Asar, Jamadilakhir
1234.

Catatan tarikh ini dan Nahju
ar-Raghibin jilid 2 tidak ada dalam semua cetakan. Kandungan membicarakan hukum
dan cara perniagaan dalam Islam.

Selain Bughyah ath-Thullab, ada
sebuah lagi kitab karya Syeikh Daud berjudul “ Perhubungan Bughyah ath-Thullab
”. Nama judul diberikan berdasarkan pada halaman terakhir. Satu setengah
halaman sebelum memasuki kitab ini ada risalah mengenai zakat yang dinyatakan
sebagai petikan daripada kitab Syeikh Daud juga.

Kitab ini tidak pernah dicetak,
hanya ditemui dalam bentuk manuskrip, tanpa dinyatakan tarikh selesai
penulisan. Kandungan membicarakan fiqh mengenai penyembelihan, binatang yang
halal dimakan dan sekali gus menyenaraikan pelbagai binatang yang haram
dimakan.

Antara salinan yang ditemui, lengkap
dan baik adalah salinan Mahmud Muhammad Yusuf Terengganu dan Syeikh Abdul Mubin
al-Fathani di Beserah, Kuantan, Pahang. Salinan oleh Mahmud Muhammad Yusuf,
Terengganu diselesaikan pada Ahad, 5 Rabiulakhir 1277, tempat melakukan
penyalinan di Makkah al-Musyarrafah.

Tambahan;

Kitab Bugyah al-Thullab jilid 2 dalam fail PDF boleh dimuat turun di pautan https://ia902909.us.archive.org/4/items/bughyahalthullab1/bughyahlalthullab%202.pdf.

Semoga bermanfaat.